Historia Przezchlebia

Przezchlebie (nazwa źródłowa Bezchlebie), wieś powstała pod koniec XIII wieku. Przezchlebie były związane z Ziemięcicami.

W połowie XIII wieku dekanat toszecki graniczył od wschodu z terenem wchodzącym również do diecezji wrocławskiej. Jak się wydaje obszar ten leżący na pograniczu dwóch diecezji, mógł stanowić odrębny dekanat, który można by nazwać zbrosławicko-pyskowickim. W skład wspomnianego dekanatu wchodzi parafia Ziemięcice.

Parafia Ziemięcice powstała w 1310 roku, do której należało Przezchlebie. W 1376 r. wsie włączone zostały do dekanatu toszeckiego. Na podstawie ksiąg pogrzebowych zachowanych w parafii w Ziemięcicach od 1669 r. można ustalić klęski żywiołowe, np. lata głodu 1847 — 1848, epidemia cholery w 1874 r., itp.

Biorąc pod uwagę przynależność społeczną bądź zawodową, najsilniej zaznacza się na omawianym terenie (tj. Przezchlebie, Świętoszowice i Ziemięcice) grupa wolnych zagrodników. W pozostałych wioskach występują pojedynczo rodziny wolnych zagrodników. Tłumaczyć to można innymi stosunkami własnościowymi.
Od 1801 roku wieś Przezchlebie była częścią majątku hrabiego von Starchowitz z Kamieńca.

Po raz pierwszy w 1819 roku spotyka się w księgach metrykalnych zawód „górnik”. Bardzo jasno odzwierciedlają się procesy przekształcania się środowiska rolniczego w robotniczo-chłopskie, a nawet robotnicze, trwające od XIX wieku.

W 1879 roku oddano do użytku kolej relacji Opole — Bytom, przechodzącą przez Przezchlebie. Podczas budowy tej linii kolejowej część komorników tam właśnie znalazła zatrudnienie, a uzyskanie połączenia kolejowego ułatwiło dojazdy do pracy górnikom i innym robotnikom.


Mapka 1899
Mapka z 1899 roku

 

W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa katowickiego.
Kiedyś znajdowały się tu stawy zwane „bagry”, lecz zostały zasypane i obecnie znajduje się tu nasyp. Stawy te bardzo często były i chyba są utożsamiane z Przezchlebiem dlatego w tym dziale przedstawimy więcej informacji o nich.


1925 FreiBad 800

Widok kąpieliska z ok. 1925 (po wybraniu piasku) od strony osiedla w stronę Czechowic. Tam daleko w lesie wielka koparka przekopuje wąwóz pod tory do piaskowni. Widoczne tu różne górki i garby stały się w latach 50 wyspami.

 

Bagry – miejsce wydobywania piasku (koparkami) – na potrzeby podsadzki płynnej dla kopalń. Piasek na „zolywa” – stosowano od 1890 roku, według zaleceń radcy górniczego Wilingera, który przestrzegał przed skutkami osiadania kopalnianych terenów powyrobiskowych.
[Bagger - (niem.) - koparka, -pogłębiarka]
Wydobycie piasku, początkowo na małą skalę, od 1895 roku prowadziło ”Preussische Bergwerks und Hutten Aktiongesellschaft Zweigniederlassung Steinkohienbergwerke” poprzez oddział – „Abteilung Sand-transportbahn Preschlebie”. Wydobycie rozpoczęto na polach Czechowic. Parowe koparki ładowały piasek do pojedynczych wagonów, które łączono w pełny skład i wywożono do kopalń wąwozem za leśniczówką.

MM 1914 DampfBagger 800
Stara parowa koparka na lokomotywie przy wydobyciu piasku w Przezchlebiu do 1914 r. –
/Alter Dampflokbagger bei der Sandgewinnung in Preschlebie im Betriebe bis 1914/

 

Po wyczerpaniu złóż w Czechowicach około 1905 roku koparki przeniesiono do Przezchlebia – na teren „Herrschaft Ziemientzitz gehöriger Fürsten”. Wtedy już wykupionego przez koncern. Wydobycie rozpoczęto od linii kolejowej, gdyż tam wybudowano dodatkowy tor piaskowy i przemieszczano się na południe w kierunku lasu. Początkowo zajęto pola a w następnej kolejności las.

tory
1905 - początek wybierania piasku.

 

 

1920 Dwie Kopary 8001


1920 Koparka parowa 400
Koparka łyżkowa – urabia skarpę pod torowisko.

Coraz większe zapotrzebowanie na piasek spowodowało, że zaczęto sprowadzać większe koparki, a z czasem – stare parowe koparki zostały zastępowane elektrycznymi. Ostatnią była koparka kubłowa – z napędem elektrycznym, nazywana „ tifol ” – [od niem.: tief - voll ], pewnie ze względu na głębokość urabiania piasku. Obsługiwał ją mieszkaniec Przezchlebia – Pan Gerhard K.
Wydobycie piasku zakończono w roku 1954-55. Za wysoką skarpą pozostały liczne wzniesienia, łachy piasku i doły. Wyrobisko wypełniała stopniowo woda tworząc: wyspy, półwyspy i zatoki, a wokół zaczął rosnąć: łubin, brzoza i akacja. Woda była wyjątkowo czysta, zarybiona – prawie wszystkimi gatunkami ryb, a wzdłuż brzegu potworzyły się liczne plaże.

 

JD 1946 Staw Sredni
Staw średni - prawdopodobnie lata 50.

J Sz StawG A 800
Lata 50-te - widok na olbrzymi wtedy Staw Górny - po drugiej stronie widać ogromny półwysep tzw. Berg.

J Sz StawG B 800
Widok z wysokiej skarpy pod lasem od strony Czechowic - daleko za półwyspem widzimy lasy za osiedlem w Bezchlebiu, po środku kajak, po prawej za drzewami schowana jest żaglówka.

 

 

Mieszkańcy Przezchlebia szybko przyswoili sobie to miejsce jako doskonałe do kąpieli i wypoczynku (plażowania). Bywało i tak, że po skończonych robotach żniwnych – jechało się wieczorem „okąpać” . Latem jeździła tam ludność z Ziemięcic, Czekanowa i innych miejscowości – rowerami lub chodnikiem (ścieżką) przy torach.

 

EU 1963 Jurek
1963 - staw Średni - mały chłopczyk płynie na "szweli".

 

EU 1963 Ola Jurek
1963 - chłopaki zbudowali tratwę.

 

 

EU 1963 Sr Staw dzieci 400 1963- zabawy dzieci w wodzie.

 

 

„Bagray” znała ludność Zabrza, Bytomia, Gliwic, Pyskowic. Znajdywali tutaj doskonałe miejsce do wypoczynku sobotnio-niedzielnego, tym bardziej że było dzikie. Jeżdżono tu rowerami, starymi motocyklami, bardzo rzadko samochodami.
Zanikające stosowanie podsadzki płynnej w kopalniach i przejście na zawał definitywnie zakończyło wydobycie piasku. Niestety pomyślano o innym wykorzystaniu wyrobiska, bardziej przemysłowym – wykluczającym wypoczynek ludzi, powodującym nieodwracalny zanik wody, plaż i roślinności.
Wyrastające przy kopalniach hałdy kamienia stały się problemem mogącym ograniczyć wydobycie (za Gierka ok. 220 mln. ton węgla czyli 2 x więcej niż obecnie). Uznano, że wyrobiska w Przezchlebiu (nasze Bagry) – będą dobrym miejscem składowania kamienia kopalnianego. Istniejące tory, rozjazdy, warsztat parowozów wręcz nakazywały decydentom na jak najszybsze zamienienie wypełnionych później wspaniałą wodą Bagrów – na hałdę. Tak też się stało. Zwożono kamień z 13 kopalń, a później także pył z elektrowni (m.in. -Zabrze, -Rybnik). Nie od razu wszystko zasypano, woda była jeszcze długo ale już nie ta – pływał po niej żużel, kożuchy kurzu (pyłu). Bagry zamieniono w wysypisko odpadów przemysłowych.
HF Halda 2 pietra 800

Zasypywany staw

Na zakończenie zacytuje ciekawie brzmiący zapis z informatora „Poznaj Gliwice” wydanego przez TPZG w 1964 r. :
” Przezchlebie – chyba najbardziej uroczy zakątek Ziemi Gliwickiej, położony nad kilkoma jeziorkami o brzegach w kształcie – fiordów norweskich – znajduje się 11 km na północ od Gliwic.”

 

Balanga na Afryce 800Widok plaży przy jeziorze Afryka

Nasze programy

Bezpieczna plus logo

Bezpieczna +

ksiazkaKsiążki Naszych Marzeń
logo klub bezpiecznego puchatka

Klub Bezpiecznego Puchatka 

mleko

Szklanka Mleka

owoce

Owoce i Warzywa w Szkole 

plywacUmiem Pływać